oprogramowanie komputerowe arisco reklama: PRODUCENT OBUWIA PROFILAKTYCZNEGO WAŁĘSA & PALUCH s.c.

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut. Małgorzata Łuba - MEDI 2/2011; dps.pl 13.01.2012)

Tekst opublikowany w MEDI nr 2/2011

 

 

Małgorzata Łuba – Psycholog; Centrum Informacyjne SM działające przy Polskim Towarzystwie Stwardnienia Rozsianego w Warszawie

 

Wśród osób z SM występują duże różnice w przebiegu choroby, obserwowanych objawach i sprawności. Zwykle na początku choroby ludzie ze stwardnieniem rozsianym doświadczają rzutów (nagłych zaostrzeń objawów) i remisji (częściowej lub całkowitej poprawy). Oznacza to, że jednego dnia chory czuje się dobrze, może samodzielnie realizować swoje obowiązki, a następnego potrzebuje pomocy w najprostszych życiowych czynnościach. Stopniowo wyraźna granica między okresami rzutów i remisji zaciera się i pojawia się postępujące obniżenie sprawności. Czasami od samego początku chorzy nie mają wyraźnych rzutów i remisji SM. Ich stan zdrowia stale się pogarsza, bez okresów znaczącej poprawy i zanikania objawów.

 

W ciężkiej postaci SM objawy, z którymi musi zmierzyć się chory i jego opiekun, to najczęściej: rzuty choroby, ograniczenie sprawności ruchowej (ręce i no­gi), spastyczność, drżenia, ból, zaburzenia zwieraczy, problemy z mową i przełykaniem, proble­my emocjonalne.

 

Rzuty choroby i leczenie immunosupresyjne

 

Leki stosowane podczas rzutu choroby to najczęściej kortykosteroidy podawane dożylnie (olu-medrol) lub doustnie (Medrol, Metypred, Encorton, Dexamethason, Dexaven). Ich zadaniem jest "tłumienie" działania układu od­pornościowego w celu powstrzy­mania procesów zapalnych w organizmie. Skutkuje to częścio­wym lub całkowitym wycofaniem się objawów pojawiających się w zaostrzeniu SM. Niestety skute­czność sterydów zmniejsza się wraz z trwaniem choroby: w pierwszych latach już po kilku dniach stoso­wania leczenia stan zdrowia osoby z SM ulega poprawie, w kolejnych - ta poprawa może nie być już tak wyraźna albo chory może zupełnie nie zareagować na leczenie.

Leki steroidowe mają podobne działanie jak środki dopingują­ce. Oznacza to, że chory, który je przyjmuje, może być podenerwo­wany, mieć trudności z zasypia­niem, z jego organizmu „wypłu­kiwane" są substancje mineralne (potas, wapń, magnez).

 

W czasie, kiedy podopieczny przyjmu­je sterydy, warto zachęcać go do spo­żywania produktów mlecznych (kefir, jogurt, maślanka), jedzenia bogatego w potas (suszone morele, figi, bana­ny, ziemniaki, seler, pomidory) oraz magnez (kakao, kasza gryczana, faso­la, orzechy laskowe, płatki owsiane). W tym samym czasie należy ograniczyć dosalanie potraw - sól w połączeniu ze sterydami zatrzymuje wodę w orga­nizmie i powoduje charakterystyczne przy sterydach tycie.

 

Leki immunosupresyjne to silnie działające preparaty, stosowane w terapii nowotworów. W SM stosowany jest głównie mitoksantron i cyklofosfamid (rzadziej azatiopryna, metotreksat), które podaje się w postaci wlewu dożyl­nego, co 1-3 miesięcy. Leczenie to stanowi tzw. terapię ratunkową przy znacznym pogorszeniu stanu zdrowia pacjenta.

 

Środki immunosupresyjne mogą zwięk­szyć zagrożenie infekcją. Ważne, aby w okresie bezpośrednio po kuracji pod­opieczny unikał miejsc, gdzie narażo­ny będzie na zachorowanie oraz by nie przyjmował żadnych szczepionek.

Ograniczenie sprawności ruchowej, drżenie, spastyczność

 

W tej grupie objawów u osób z SM pojawić się może: osłabie­nie lub niedowład kończyn, brak koordynacji ruchów, uczucie osłabienia mięśni, nadmierne na­pięcie mięśni, ich przykurcze lub nagłe skurcze, utrata równowa­gi, drżenie kończyn, niestabilny chód. Takie problemy mogą się nasilać przy nieleczonych infek­cjach, ostrych zaparciach, gorącz­ce. Ważne jest, aby jak najszyb­ciej rozpoznać i eliminować takie przyczyny.o:p>

Kiedy chory ma trudności z chodzeniem, pomoc mu może:

  • zapewnienie bezpieczeństwa i usunięcie przeszkód z jego codzien­nych „tras",o:p>
  • odpowiednie obuwie (na płaskiej, gumowanej podeszwie, najlepiej zapinane na rzepy),
  • asekuracja podczas przemieszczania się,
  • systematyczna fizjoterapia.

Gdy problemem podopiecznego jest spastyczność, po­móc mu może:

 

  • noszenie odzieży, która nie uciska,o:p>
  • chłodny natrysk,
  • ćwiczenia rozluźniające w wodzie,
  • ćwiczenia relaksacyjne (np. głaskanie, delikatny dotyk, oddychanie przeponowe),
  • rozciąganie (w trakcie rozciągania należy pamiętać, aby nigdy nie stosować nadmiernej siły, nie wykonywać gwałtownych ruchów, ćwiczyć w chłodnym otoczeniu, kiedy podopieczny jest możliwie mało zmęczony),
  • skierowanie od lekarza na krioterapię lub leki (Baclofen, Lioresal, Sirdalud, Myolastan, Tetraratio, Myopam, Relanium, Mydocalm, Tolperis).

Gdy problemem podopiecznego są drżenia, pomóc mu może:

 

  • brak ponaglania, motywowanie i chwalenie, o:p>
  • unikanie mocnej kawy i herbaty, alkoholu,
  • leki (np. klonazepam, karbamazepina).

Ból

 

Dolegliwości bólowe w SM mo­gą mieć różne przyczyny. Kiedy podrażniony lub uszkodzony jest nerw, pojawiają się nerwobóle -ostre, rwące bóle, które promie­niują wzdłuż kończyn, kręgosłu­pa, tułowia, obejmują część twa­rzy. Przeciążenia mięśni, stawów, niewłaściwa postawa, brak ruchu wywołują bóle kostno-stawowe, przypominające dolegliwości reu­matyczne.o:p>

Zaburzenia zwieraczy

 

W SM częstym problemem jest potrzeba częstszego oddawania moczu i stolca, kłopoty w utrzy­maniu moczu lub stolca, niepeł­ne wypróżnianie się, wrażenie ciągłego parcia na mocz, zatwar­dzenia, zakażenia i stany zapalne układu moczowego.o:p>

Kiedy podopieczny skarży się na ból, pomóc mu może:

 

  • farmakoterapia zalecona przez lekarza (mizepin, Tegretol, Neurontil, Gabapentin przy nerwobólach; diklofenak przy przeciążeniach mię­śni i stawów),
  • odpowiednia fizjoterapia, terapia zajęciowa, akupunktura,
  • unikanie czynności oraz czynników wywołujących ból (ciepło, zim­no, wiatr),
  • ćwiczenia relaksacyjne (np. oddychanie przeponowe),
  • proste zabiegi i ćwiczenia (np. przy kostno-stawowych bólach koń­czyn - machanie w różnych płaszczyznach, częsta zmiana pozycji, przy nerwobólach - ciepły okład).

Gdy podopieczny ma problemy z trzymaniem moczu, należy zadbać, aby:

 

  • nie ograniczał ilości przyjmowanych płynów (rzadsze picie powoduje zagęszczenie moczu i częstsze zaburzenia pęcherza),o:p>
  • nosił ciepłą, bawełniana bieliznę,
  • unikał sytuacji narażających pęcherz na zimno,
  • stosował wkładki urologiczne lub pieluchomajtki,
  • wykonywał ćwiczenia mięśni miednicy i zwieracza cewki,
  • ograniczył picie napojów z kofeiną, sztucznym słodzikiem i alkoholem.
    Jeśli chory ma problemy częstym oddawaniem moczu w nocy, należy mu zasugerować, żeby pił najpóźniej ok. 3 godzin przed zaśnięciem.

Gdy podopieczny ma problemy z opróżnianiem pęcherza, należy zadbać, aby:

 

  • pił 2-3 litry płynów na dobę,o:p>
  • korzystał z konsultacji urologicznych, regularnie wykonywał ogólne badania moczu.

Gdy podopieczny ma permanentne zatwardzenia, należy zadbać, aby:

 

  • starał się opróżniać jelita o tej samej porze każdego dnia (odruch wypróżniania jest najsilniejszy 20-30 minut po posiłku lub po spożyciu ciepłego płynu),o:p>
  • pił przynajmniej 1,5-2 litry płynów,
  • każdego dnia przyjmował środki zmiękczające stolec (olej rycynowy, olej parafinowy),
  • codziennie spożywał dużo błonnika (np. kasze, płatki zbożowe, suszone śliwki, figi, jabłka, otręby),
  • na noc zażywał łagodny środek przeczyszczający (Laktuloza, siarczan magnezu - gorzka sól, czopki gliceryno­we, kora kruszyny, liść senesu, Xenna, Alax, Sollievo, Normolax, Radirex, Laxitab, Bisacodyl),
  • w razie potrzeby stosował czopki, lewatywy (Rectanal Enema), środki wywołujące zwiększenie objętości stolca (ColosanEx, Colon C, Xennea, Jeliton).

Zaburzenia mowy i przeły­kania

 

Najczęstszym problemem ludzi z SM w tej grupie objawów jest dyzartria (niewyraźna mowa, długie przerwy między sylabami lub słowami, wrażenie mówienia przez nos), rzadziej - problemy z przeżuwaniem, przełykaniem pokarmów i śliny.o:p>

Problemy emocjonalne

 

U wielu osób z SM obecne są objawy depresyjne (m.in. smu­tek, przygnębienie, wybuchy gniewu, poczucie bezsensu, bez­radności, problemy z apetytem i snem, myśli samobójcze, waha­nia nastroju, zmęczenie, rozkojarzenie). Kontakt z takim pod­opiecznym należy do trudnych, ponieważ chory może być roz­żalony, płaczliwy, może skarżyć się na brak energii, odmawiać współpracy, prowokować konflikty. W takich sytuacjach nale­ży pamiętać, że jego zachowanie jest chorobą, a nie złą wolą.o:p>

Gdy podopieczny ma kłopoty z mową i przełykaniem, pomóc mu może:

  • przyjmowanie odpowiedniej postawy podczas mówienia i jedzenia (wyprostowane, podparte plecy, brak uciskania przepony), zagęszczenie napojów,o:p>
  • sztuczna ślina (do kupienia bez recepty w aptekach),
  • proste ćwiczenia poprawiające sprawność ust, języka, krtani (np. dmuchanie, głośne mlaskanie, ruchy językiem do góry, do dołu, na boki, „wypychanie" językiem policzków),
  • rehabilitacja logopedyczna/neurologopedyczna.

Kiedy podejrzewamy u podopiecznego objawy depresyjne, należy zachęć go do:

 

  • regularnego chodzenia spać, regularnych ćwiczeń, posiłków, o:p>
  • kontaktu z psychologiem lub lekarzem psychiatrą (należy poinformować pacjenta, że do poradni zdrowia psychicznego nie trzeba mieć skierowania).

To nie zawsze SM

 

Obecność nieuleczalnego zaburzenia jak SM sprawia, że łatwo wpaść w pułapkę tłumaczenia wszystkich dolegliwości i problemów zdrowotnych podopiecznego główną chorobą.o:p>

WWarto pamiętać, że osoba ze stwardnieniem rozsianym, podobnie jak inni ludzie, narażona jest na zwykłe infekcje, choroby kręgosłupa, zaburzenia kardiologiczne, onkologiczne itp. We właściwej opiece nie można więc rezygnować z regularnych wizyt u lekarza rodzinnego, przeprowadzającego rutynowe badania lekarskie.

 


Bibliografia dostępna w papierowej edycji MEDI

Niezbędne książki można bezpłatnie zamówić za pomocą formularza na stronie internetowej PTSR: www.ptsr.org.pl