oprogramowanie komputerowe arisco reklama: PRODUCENT OBUWIA PROFILAKTYCZNEGO WAŁĘSA & PALUCH s.c.

Domy Prawo O DPS, Kontakt

wstecz

(aut. Elżbieta Szwałkiewicz, Jolanta Kaussen - MEDI 3/2007; dps.pl 17.01.2008)

 

Prawidłowa i zadowalająca komunikacja jest warunkiem udanego, satysfakcjonującego obie strony (zarówno osobę pielęgnowaną, jak i osobę pielęgnującą) procesu pielęgnacji.

Wszystkie płaszczyzny komunikowania się dzielimy na dwie grupy:
- komunikację werbalną (słowną),
- komunikację niewerbalną (mowę ciała).
W stosunkach międzyludzkich w każdym przekazie występują najczęściej obie formy jednocześnie - komunikacja werbalna jest uzupełniana komunikacją niewerbalną.

Ogólne zasady komunikacji profesjonalnej

W procesie komunikacji ważne jest nie tylko przekazanie i odebranie wiadomości, lecz również jej właściwa interpretacja. Brak poprawnej komunikacji budzi u pacjenta poczucie wyobcowania, którego bezpośrednim następstwem jest lęk. Dlatego profesjonalna pielęgniarka i opiekunka:

  • słucha ze zrozumieniem, okazuje ciepło i sympatię, życzliwie się uśmiecha,
  • w rozmowie o drażliwych problemach osoby objętej opieką zachowuje spokój, wyrazem twarzy manifestuje wolę wspierania przy próbie rozwiązywania omawianych problemów,
  • unika radykalnych, ostrych sformułowań budzących poczucie zagrożenia,
  • w sytuacjach konfliktowych i w warunkach stresu, analizuje uczucia własne i podopiecznego oraz stara się obiektywnie interpretować jego intencje,
  • jest asertywna.

Pielęgniarka i opiekunka powinna mieć profesjonalny wygląd, co oznacza:

  • schludny wygląd - w trakcie wykonywania pracy powinna unikać wyzywającego ubrania i uczesania, makijażu i biżuterii, jej paznokcie powinny być krótko obcięte i nie malowane, buty wygodne, bezpieczne, bez obcasów,
  • postawę manifestującą wewnętrzny spokój i profesjonalną pewność (pielęgniarka wie, co należy do zakresu jej obowiązków służbowych, wie co ma robić i jak wykonywać swoją pracę).

Komunikowanie werbalne

Komunikowanie werbalne to wyrażanie myśli, intencji, uczuć, ocen oraz przekazywanie informacji za pomocą stów w formie mówionej lub pisanej. Mowa jest najczęstszą formą komunikowania się w stosunkach międzyludzkich. Zapewnia ona porozumiewającym się stronom wiele możliwości wyrażania własnych uczuć i myśli, gdyż jest jednocześnie wsparta przez środki komunikowania niewerbalnego. W każdej rozmowie temu, co mówimy towarzyszy wyraz twarzy, mimika, gestykulacja, postawa ciała. Zdolność porozumiewania się za pomocą słów może w niektórych przypadkach zostać ograniczona, osłabiona lub wręcz zaniknąć. Zaburzenia mowy mogą występować w przypadku chorób centralnego układu nerwowego, chorób psychicznych oraz chorób uszkadzających organ mowy.

Komunikowanie niewerbalne

Komunikowanie niewerbalne nazywa się często mową ciała. Termin ten oznacza przekazywanie informacji bez użycia stów, za pomocą mimiki i wyrazu twarzy, gestykulacji lub ułożenia rąk, postawy całego ciała, brzmienia głosu, kontaktu wzrokowego itp. Każdy człowiek, nawet nic nie mówiąc, przekazuje otoczeniu jakiś komunikat. Nie można nie komunikować się, nawet niema i nieruchomo stojąca postać komunikuje coś swemu otoczeniu, odmowa komunikacji jest również komunikatem.

Komunikowanie niewerbalne cechuje się:

  • spontanicznością rozmówcy, a co za tym idzie większą szczerością wyrażanych uczuć,
  • wielokanałowością, czyli jednoczesnym przekazem informacji za pomocą kilku komponentów (gestów, mimiki, tonacji głosu itp. ) jednocześnie,
  • brakiem jednoznaczności w interpretacji przekazu, istnieje bowiem możliwość, że różne osoby różnie zinterpretują mowę ciała tego samego człowieka

Komunikowanie się z osobami cierpiącymi na zaburzenia mowy

Osoby z zaburzeniami mowy czują się przez otoczenie niezrozumiane i wyrażają to najczęściej wybuchami zniecierpliwienia i nieopanowaniem emocjonalnym. Osoba pielęgnująca powinna w takich wypadkach wykazać wiele cierpliwości i zrozumienia dla sytuacji podopiecznego.
Mając do partnera pozytywne nastawienie emocjonalne, w rozmowie z nim, powinniśmy także wziąć pod uwagę poniższe wskazówki, które mogą ułatwić komunikację:

  • eliminowanie źródła hałasu, który utrudnia koncentrację, np. poprzez wyłączenie radia, zamknięcie okna itp.,
  • wyraźne wymawianie stów,
  • używanie prostych stów, zrozumiałych dla osoby, do której mówimy, dopasowywanie własnego słownictwa do słownictwa podopiecznego, włącznie z używaniem jego dialektu,
  • budowanie krótkich i zrozumiałych zdań; nie powinno się budować zdań typu: "czy chce pani na śniadanie zupę mleczną, czy może kanapkę z serem, lub bułkę z wędliną?",
  • zadawanie tylko jednego pytania na raz i ewentualnie powtarzanie go w tej samej formie w celu lepszego zrozumienia,
  • unikanie zadawania tzw. otwartych pytań, które zaczynają się słowem "czy... ",
  • unikanie przyspieszania odpowiedzi podopiecznego,
  • unikanie podsuwania pacjentowi gotowych odpowiedzi lub stów, które trudno mu znaleźć,
  • obserwowanie zachowań niewerbalnych (mowy ciała) i ich właściwa interpretacja,
  • w przypadku gdy zawodzi forma mówiona, wykorzystanie pisemnej formy porozumiewania się,
  • korzystanie z prostych pomocy logopedycznych, takich jak: tablice obrazkowe, kartoteka najczęściej używanych stów, tablica i kreda itp.,
  • unikanie przemęczania podopiecznego, a w przypadku zmniejszenia koncentracji pacjenta stosowanie przerwy na odpoczynek.

Komunikowanie się z osobami z zaburzeniami słuchu

Pielęgniarki i opiekunki w swej praktyce często trafiają na bariery w komunikowaniu się spowodowane pogorszonym słuchem osoby objętej opieką. Często można odnieść wrażenie, że chory nie chce słuchać i specjalnie się izoluje. Jeżeli osoba pielęgnująca zwraca się do osoby niedosłyszącej musi stanąć przed nią tak. żeby podopieczny dobrze widział jej twarz. W przypadku osoby leżącej lub siedzącej pielęgniarka lub opiekunka powinna dotknąć jej ręki, żeby zwrócić na siebie uwagę, a następnie stanąć przed tą osobą w odległości około metra. Powinna do niej mówić wolno, krótkimi zdaniami, wyraźnie wymawiając poszczególne słowa oraz powtarzać wypowiadaną kwestię tak długo, aż uzna, że została usłyszana i zrozumiana. Niekiedy jedno z uszu jest sprawniejsze - w takiej sytuacji należy stanąć i mówić po stronie ucha lepiej słyszącego. W sytuacji, gdy podopieczny nie słyszy, można posłużyć się pismem, używając dużych liter.
Blisko jedna trzecia osób powyżej 65 roku życia cierpi na niedosłuch. Stopień niedosłuchu zwiększa się wraz ze zwiększeniem wieku seniorów. W postępowaniu z osobami niedosłyszącymi obowiązują takie same zasady jak w postępowaniu z osobami z zaburzeniami mowy. Niedosłuch w wieku podeszłym jest w wielu przypadkach późno rozpoznawany, gdyż sami niedosłyszący tego nie zauważają lub zatajają swoją dolegliwość, adaptując się do sytuacji. Niemniej, gdy głuchota jest procesem postępującym, konieczne jest zastosowanie aparatu słuchowego. Pielęgniarka lub opiekunka musi wykazać się dużą cierpliwością i rozpoznać sytuację podopiecznego pod kątem ewentualnego korzystania z aparatu słuchowego. Wskazane jest zasięgnięcie informacji u członków rodziny, czy pacjent miał badany słuch i przepisano mu aparat słuchowy. Może okazać się, że podopieczny aparat posiada, ale nie chce go używać. Niektóre osoby korzystające z aparatów słuchowych skarżą się bowiem na zakłócenia dźwięku, szumy, gwizdy i nadmierny napływ różnych, zbyt ostrych dźwięków. Bardzo często jest to kon-sekwencja nieodpowiedniego posługiwania się aparatem. Jego obsługa jest dla wielu starszych osób problematyczna. Dlatego do obowiązków pielęgniarki, opiekunki należy zapoznanie się z instrukcją obsługi aparatu, sprawdzanie czy aparat działa, umieszczanie go w uchu, czyszczenie, wymiana baterii i bezpieczne przechowywanie. Osoba pielęgnująca powinna dążyć do wypracowania u podopiecznego nawyku korzystania z aparatu słuchowego i wyuczenia go podstawowych czynności związanych z jego obsługą, takich jak: umieszczenie aparatu w uchu, jego włączanie i wyłączanie, ustawianie głośności dźwięku.
Bardzo ważne jest prawidłowe umieszczenie aparatu w uchu. Część wewnętrzna, tzw. wycisk, jest dopasowana do ucha i powinna być umieszczona w kanale usznym, nie powinna wystawać poza fałd skórny małżowiny usznej. Część zewnętrzna aparatu z reguły jest schowana za małżowiną uszną i do niej przylega. Jeżeli aparat słuchowy po założeniu gwiżdże oznacza to, że wewnętrzna część aparatu nie przylega szczelnie do kanału ucha lub zatkany jest przewód słuchowy. W celu oczyszczenia części wewnętrznej należy odłączyć ją od aparatu i zanurzyć na noc w specjalnym płynie do czyszczenia protez, zgodnie z zaleceniem w instrukcji. Rano należy usuwać resztki wody przedmuchując otworki wycisku i połączyć z resztą aparatu, a przed włożeniem do ucha posmarować wycisk bardzo cienką warstewką wazeliny. Na rynku dostępne są różne rodzaje aparatów słuchowych: zauszne, wewnętrzne, przytwierdzone do ramki od okularów, lub przypominające słuchawki magnetofonowe połączone z mikrofonem zawieszonym na szyi. Z uwagi na wysoki koszt aparatów słuchowych i możliwość uzyskania refundacji tylko raz na kilka lat, należy się z nimi obchodzić bardzo delikatnie. Należy je chronić przed upadkiem, uderzeniem, zamoczeniem. Jeżeli opiekunka planuje kąpać podopiecznego pod prysznicem lub myć mu głowę, powinna, po uprzednim poinformowaniu podopiecznego, aparat wyjąć i odłożyć na bezpieczne miejsce. Wiele osób starszych, zwłaszcza takich, które cierpią tylko na lekki niedosłuch nie posiada aparatów słuchowych i nie widzi potrzeby ich posiadania. Komunikując się z osobą niedosłyszącą, która nie używa aparatu słuchowego musimy pamiętać o kilku regułach, w tym o konieczności:

  • zachowania kontaktu wzrokowego - osoby niedosłyszące rekompensują własne upośledzenie słuchowe odczytując słowa z ust osoby mówiącej i interpretując jej wypowiedź na podstawie mimiki twarzy i gestykulacji,
  • porozumiewania się w pełnym oświetleniu, tak aby osoba mówiąca była dobrze widziana,
  • mówienia powoli i wyraźnie, bez nadmiernie podniesionego głosu,
  • prowadzenia rozmowy od lepiej słyszącej strony, gdyż niedosłuch nie zawsze jest równomierny w obu uszach,
  • używania prostych i zrozumiałych zwrotów, powtarzania ich w miarę potrzeby,
  • prowadzenia komunikacji "wielokanałowej", tzn. mówieniu, naśladowaniu omawianych czynności, porozumiewaniu się gestem, wskazywaniu przedmiotów palcem, itp.

Komunikowanie się z osobami z zaburzeniami wzroku

Istnieją różne stopnie zaburzeń wzroku. Lekkie ograniczenia wzroku spotyka się powszechnie i są one rekompensowane poprzez odpowiednio dobrane okulary. Ciężkie ograniczenia wzroku, prowadzące do częściowej lub całkowitej ślepoty, zmniejszają w znacznym stopniu zdolność do samoopieki lub ją wręcz uniemożliwiają. Także zdolność do komunikowania się z otoczeniem jest ograniczona. U osób starszych najczęstszą przyczyną częściowej lub całkowitej ślepoty są starcze oraz cukrzycowe zmiany w narządzie wzroku.
Przy postępowaniu z osobami mającymi poważne zaburzenia wzroku konieczne jest duże wyczucie sytuacji przez personel pielęgnujący i obopólne zaufanie. Osoby niewidzące, z racji swego upośledzenia, wyostrzają najczęściej pozostałe zmysły: dotyk i słuch. Osoba pielęgnująca musi je rozpoznać, wciąż je rozwijać i doskonalić oraz umiejętnie wykorzystywać do codziennej komunikacji. W komunikacji z osobami częściowo lub całkowicie niewidzącymi istnieją pewne zasady komunikowania, których trzeba bezwzględnie przestrzegać. Należy pamiętać o tym, aby:

  • niewidomą osobę dotykać tylko po wcześniejszym zakomunikowaniu jej naszego zamiaru,
  • objaśniać wszystkie czynności, jakie wykonujemy przy osobie niewidzącej,
  • podczas przemieszczania się po znanym i nieznanym otoczeniu szczegółowo opisywać wszystkie punkty orientacyjne, ewentualnie umożliwić dotknięcie wszystkich mijanych przedmiotów, mebli, ograniczeń przestrzennych (ściany, drzwi, schody), objaśniać co znajduje się na drodze, np. do toalety, jaka jest do niej odległość mierzona w krokach itp., ostrzegać przed niebezpieczeństwami, takimi jak podwyższone progi, ostre kanty mebli, gorące napoje itd.,
  • przedmioty potrzebne osobie niewidzącej stawiać zawsze na tym samym miejscu, ułatwiając w ten sposób ich zlokalizowanie,
  • ręką podopiecznego wskazywać gdzie stoją np. napoje lub talerz z jedzeniem, sztućce, co leży na talerzu itp.,
  • w rozmowach wykształcać i popierać samodzielność osoby źle widzącej lub całkowicie niewidzącej, motywować ją do zdobywania nowych umiejętności, chwalić za osiągnięte sukcesy i wspierać duchowo po doznanych porażkach.


Miniporadnik stanowi fragment publikacji pt. "Opieka długoterminowa w świadczeniach pielęgniarek i opiekunek" autorstwa Elżbiety Szwałkiewicz i Jolanty Kaussen, która ukazała się w 2006 roku, nakładem Toruńskich Zakładów Materiałów Opatrunkowych S. A.